Ẩn mình giữa vùng băng tuyết khắc nghiệt của quần đảo Svalbard (Na Uy), Longyearbyen được biết đến là thị trấn có người sinh sống nằm gần Bắc Cực nhất trên hành tinh. Không chỉ thu hút du khách bởi cảnh quan thiên nhiên “siêu thực”, vùng đất này còn nổi tiếng toàn cầu với một quy định kỳ lạ từ năm 1950 đến nay: Người dân “không được phép qua đời” trên đảo.
Vẻ đẹp “siêu thực” của thị trấn Longyearbyen. (Ảnh: Poseidonexpeditions)
Đương nhiên đây không phải là việc ngăn cản quy luật sinh tử tự nhiên, mà chính quyền địa phương ban hành sắc lệnh đóng cửa nghĩa trang và cấm tuyệt đối việc chôn cất thi hài tại chỗ. Những người mắc bệnh hiểm nghèo giai đoạn cuối hoặc người cao tuổi sức khỏe suy kiệt đều được yêu cầu rời đảo, lên máy bay về phần đất liền của Na Uy cách đó hàng nghìn cây số để an dưỡng và chuẩn bị hậu sự.
Nếu ai đó không may đột tử tại thị trấn, thi thể phải lập tức vận chuyển về đất liền để mai táng.
Nỗi sợ từ lớp băng vĩnh cửu và virus cổ đại
Đằng sau quy định tưởng chừng vô lý và khắc nghiệt này là bài toán sinh tồn về khoa học môi trường và dịch tễ học. Toàn bộ thị trấn Longyearbyen nằm trên lớp đất đóng băng vĩnh cửu (permafrost) dày đặc quanh năm.
Thị trấn Longyearbyen (quần đảo Svalbard, Na Uy) nằm cách Bắc Cực khoảng 1.300 km, nơi ban hành lệnh cấm chôn cất người quá cố suốt hơn 70 năm qua. (Ảnh: VietViet Tourism)
Vào năm 1950, người dân địa phương bàng hoàng phát hiện ra rằng những thi hài được chôn cất tại nghĩa trang thị trấn hàng chục năm trước đó hoàn toàn không hề phân hủy. Nhiệt độ lòng đất quá lạnh đóng vai trò như một “chiếc tủ cấp đông khổng lồ” của tự nhiên, giữ nguyên vẹn mô cơ thể người đã khuất.
Thậm chí, hiện tượng sương giá và sự dịch chuyển co giãn của lớp băng ngầm khi thời tiết thay đổi còn đẩy ngược một số quan tài trồi lên sát mặt đất.
Nguy hiểm hơn, các nhà khoa học nhận ra rằng lớp băng vĩnh cửu không chỉ bảo quản thi thể mà còn “đóng băng” nguyên vẹn các mầm bệnh chết chóc.
Năm 1998, một nhóm chuyên gia y tế lấy mẫu mô từ thi hài của những thợ mỏ từng thiệt mạng vì đại dịch cúm Tây Ban Nha năm 1918 đang yên nghỉ tại nghĩa trang Longyearbyen. Kết quả khiến giới y học rúng động: Các chủng virus cúm từng cướp đi sinh mạng của hàng chục triệu người trên thế giới vẫn còn tồn tại sau 80 năm nằm sâu dưới lòng đất lạnh giá.
Nghĩa trang cổ tại Longyearbyen đã ngừng tiếp nhận thi hài mới từ năm 1950 do lớp đất đóng băng ngăn cản quá trình phân hủy và lưu giữ nguyên vẹn các chủng virus nguy hiểm. (Ảnh: VietViet Tourism)
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang khiến Bắc Cực ấm lên nhanh gấp nhiều lần mức trung bình toàn cầu, nguy cơ lớp băng vĩnh cửu tan chảy ngày càng hiện hữu. Nếu việc chôn cất vẫn tiếp diễn và băng tan, các vi sinh vật, vi khuẩn cùng những chủng virus cổ đại từ thi hài có thể thoát ra ngoài, ngấm vào nguồn nước hoặc phát tán vào không khí, gây ra thảm họa dịch bệnh khôn lường.
Hiện nay, cư dân chỉ được phép rải hoặc chôn cất tro cốt sau khi đã hỏa táng hoàn toàn, nhưng vẫn phải xin giấy phép từ chính quyền và việc xét cấp phép được thực hiện rất nghiêm ngặt.
Không chỉ “cấm qua đời” mà còn hạn chế sinh nở
Không chỉ “cấm qua đời”, Longyearbyen còn là nơi hiếm hoi trên thế giới hạn chế cả việc sinh nở. Do thị trấn chỉ có một trạm y tế nhỏ phục vụ sơ cứu khẩn cấp và thiếu trang thiết bị sản khoa chuyên sâu, phụ nữ mang thai buộc phải đáp chuyến bay về đất liền Na Uy trước ngày dự sinh ít nhất 3 tuần. Sau khi “mẹ tròn con vuông”, họ mới quay trở lại đảo sinh sống.
Bất chấp những quy định ngặt nghèo về sinh - tử, vùng đất cực Bắc với khoảng 2.500 cư dân đến từ gần 50 quốc gia này vẫn mang một sức hút kỳ lạ. Cuộc sống tại Longyearbyen là chuỗi ngày trải nghiệm những thái cực độc nhất vô nhị của tự nhiên.
Từ cuối tháng 10 đến giữa tháng 2 năm sau, cả thị trấn chìm trong “đêm vùng cực” (Polar Night) tối tăm hoàn toàn, mặt trời không hề mọc và bầu trời chỉ được thắp sáng bởi những dải Bắc cực quang huyền ảo. Ngược lại, từ tháng 4 đến tháng 8 lại là mùa của “mặt trời lúc nửa đêm” (Midnight Sun), khi ánh nắng chiếu sáng suốt 24 giờ mỗi ngày làm đảo lộn mọi khái niệm về thời gian.
Người dân Longyearbyen sống giữa những quy luật khắc nghiệt của tự nhiên nhưng luôn bị mê hoặc bởi vẻ đẹp siêu thực nơi cực Bắc Trái đất. (Ảnh: Wikipedia Commons)
Để thích nghi với thiên nhiên hoang dã nơi số lượng gấu Bắc Cực còn nhiều hơn cả con người, cư dân ở đây tuân thủ những nguyên tắc sinh tồn rất riêng. Bất kỳ ai bước chân ra khỏi ranh giới thị trấn đều bắt buộc phải mang theo súng trường phòng thân trước nguy cơ chạm trán gấu trắng. Thị trấn cũng cấm hoàn toàn việc nuôi mèo nhằm bảo vệ hệ sinh thái chim Bắc Cực quý hiếm, đồng thời duy trì nét văn hóa cởi giày ngay ở cửa khi bước vào bất kỳ tòa nhà nào, từ khách sạn, bảo tàng cho đến quán rượu - một thói quen bắt nguồn từ truyền thống tránh mang bụi than vào nhà của những người thợ mỏ xưa kia.
Những con số thú vị và Hầm Ngày tận thế
Nhiệt độ mùa đông: Có thời điểm xuống dưới -30°C đến -40°C. Dân số: Khoảng 2.500 cư dân sinh sống nhưng có tới hơn 3.000 cá thể gấu Bắc Cực phân bố quanh khu vực quần đảo Svalbard. Chu kỳ ánh sáng: 4 tháng đêm tối hoàn toàn (Polar Night) và 4 tháng mặt trời không lặn (Midnight Sun) mỗi năm.Một điểm đặc biệt là chính lớp đất đóng băng vĩnh cửu từng khiến nghĩa trang thị trấn phải đóng cửa lại trở thành nơi lý tưởng nhất để bảo vệ tương lai của toàn nhân loại. Nằm sâu 120 mét trong lòng núi đá băng giá tại Longyearbyen chính là “Hầm chứa hạt giống toàn cầu Svalbard” (hay còn gọi là Hầm Ngày tận thế).
Hầm chứa hạt giống toàn cầu Svalbard nằm sâu trong lòng núi băng ở Longyearbyen - nơi lưu giữ “bảo hiểm sinh học” cho tương lai nhân loại. (Ảnh: The Guardian)
Thay vì lưu giữ những mầm bệnh từ quá khứ, pháo đài kiên cố này tận dụng chính cái lạnh tự nhiên vĩnh cửu của vùng cực để bảo quản an toàn hơn 1,2 triệu mẫu hạt giống nông nghiệp từ khắp mọi quốc gia. Giữa vùng đất “từ chối cái chết”, sự sống của cả hành tinh lại đang được ấp ủ và bảo vệ nghiêm ngặt để phòng khi Trái đất đối mặt với những thảm họa diệt vong trong tương lai.
