Một ngày tháng 10, chúng tôi men theo con đường đất đỏ trên đường Lò Lu, phường Chánh Hiệp, TP.HCM để tìm về các xưởng làm gốm truyền thống. Điểm tham quan đầu tiên, chúng tôi ghé thăm đó là xưởng gốm Nam Long và xưởng gốm Việt Long. Tại hai điểm đến này, chúng tôi được tìm hiểu, chiêm ngưỡng những dòng sản phẩm gốm quen thuộc như chum, chậu, gạch, chén bát, đồng thời tìm hiểu kỹ thuật truyền thống bên cạnh công nghệ sản xuất hiện đại.
Với người đến trải nghiệm, mỗi món đồ gốm gợi ra một câu chuyện. Đằng sau hình dáng, màu men hay hoa văn là sự lựa chọn nguyên liệu, cách tạo hình và kỹ thuật nung. Quan sát tại nơi sản xuất giúp du khách hiểu thêm công sức của người thợ, thay vì chỉ nhìn sản phẩm đã hoàn thiện trên kệ trưng bày.
Chị Nguyễn Kiều Giang, 24 tuổi, ngụ phường Bình Lợi Trung, TP.HCM cho biết công việc thiết kế khiến chị quan tâm đến hình dáng, màu sắc và công năng sản phẩm. Khi trực tiếp tham quan, trải nghiệm, chị hiểu thêm rằng mỗi thiết kế còn gắn với đặc tính nguyên liệu và kỹ thuật chế tác. Việc biết sản phẩm bắt đầu từ đâu, trải qua những công đoạn nào giúp chị có thêm chất liệu sáng tạo. Chị xem chuyến đi là trải nghiệm thú vị, bổ ích cho công việc thiết kế sau này.
Đại diện Tập đoàn InoGroup cho biết, cụm nhà xưởng Nam Long và Việt Long được định hướng kết hợp bảo tồn các dòng sản phẩm truyền thống với sản xuất gốm sứ ứng dụng công nghệ hiện đại. Hai nhà xưởng bổ trợ cho nhau, giúp khách tham quan tiếp cận những phương thức làm gốm khác nhau trong cùng hành trình.
Theo đó, xưởng Nam Long tập trung gìn giữ phương thức sản xuất truyền thống, trong đó có mô hình lò củi, với các dòng chum, chậu và gạch. Còn xưởng Việt Long sản xuất chén bát Bình Dương cùng các sản phẩm gốm sứ ứng dụng công nghệ cao, sử dụng hệ thống lò gas hiện đại. Đơn vị còn bố trí khu trưng bày, tổ chức các buổi thực hành phục vụ khách tham quan và đoàn du lịch.
Ông Bùi Văn Hải, Giám đốc Công ty TNHH Gốm sứ Nam Long, cho biết cơ sở gần như giữ nguyên phương thức sản xuất thủ công, trong đó có kỹ thuật nung truyền thống. Đơn vị tập trung phục dựng lò rồng, sản xuất gạch, ngói mang hoa văn hoa sen, hoa cúc thời Lý, Trần và gạch xây không trát phục vụ kiến trúc cổ.
Theo ông Hải, sản phẩm của cơ sở đã được sử dụng tại một số công trình phục dựng như lăng mộ Thái hậu Từ Dũ ở Huế, đường làng Cổ Loa tại Đông Anh, Hà Nội. Những sản phẩm ấy cho thấy kỹ thuật truyền thống vẫn có vai trò trong gìn giữ dấu ấn kiến trúc, văn hóa. Ông mong sản phẩm và câu chuyện người làm gốm được nhiều người biết đến hơn.
Hiện nay, những cái tên như: Lái Thiêu, Tân Phước Khánh, Chánh Nghĩa là những địa danh gắn với nghề gốm lâu đời ở Bình Dương trước đây. Các sản phẩm đã đi vào đời sống nhiều gia đình, tạo nên nguồn chất liệu văn hóa để phát triển những chuyến đi tìm hiểu làng nghề.
Ông Nguyễn Minh Mẫn, Phó Tổng Giám đốc VinaGroup Travel, cho biết khi xây dựng tour nội đô sau khi TP Hồ Chí Minh mở rộng địa giới hành chính, đơn vị nhận thấy làng nghề gốm Bình Dương có tiềm năng thu hút khách nếu kết nối với văn hóa, lịch sử.
Theo ông Mẫn, trải nghiệm tự tay làm gốm phù hợp với nhiều nhóm khách, từ học sinh, người yêu văn hóa đến khách quốc tế. Giá trị chuyến đi nằm ở quá trình tìm hiểu lịch sử làng nghề, kỹ thuật chế tác và đời sống cộng đồng. Món đồ khách tự làm có ý nghĩa hơn khi gắn với câu chuyện được nghe tại nơi sản xuất.
Để giữ chân du khách, ông Mẫn cho rằng cần kết nối nhà xưởng, khu trưng bày, không gian trải nghiệm với doanh nghiệp lữ hành và dịch vụ khác. Sản phẩm lưu niệm cần phù hợp với nhu cầu của khách, giúp họ mang theo một phần ký ức về chuyến đi.
Trở về từ các xưởng gốm truyền thống, điều đọng lại là cách những vật dụng quen thuộc kể chuyện nghề. Khi du khách được quan sát, thực hành và lắng nghe người thợ, hành trình khám phá gốm có thêm chiều sâu, góp phần nuôi dưỡng sự quan tâm với di sản địa phương.
